بوی خوش بهار نارنج

الاهیات و اخلاق شکار ( 2)
نویسنده : پدر خوب ( باقر طالبی دارابی ) - ساعت ۱۱:۱٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/۳/۱٦
 

 

در بخش اول این نوشته از کلیات و زمینه و برخی مفاهیم گفتیم . قبل از نوشتن ادامه بحث بایسته است که یاد آور شوم  در این نوشته مقصودم از  الهیات  بررسی یک موضوع از منظر رابطه انسان با خدا و وظیفه انسان بر اساس این رابطه  در قبال آن موضوع ( در اینجا حیوانات و پرندگان ) است . نوع رابطه انسان با خدا مبتنی بر درکی است که انسان می‌تواند از خدا داشته باشد. پنداشت انسان از خود و رابطه اش با خدا و درک او از خدا در این زمینه تاثیر گذار است. و مقصودم از اخلاق هنجارهای عرفی و نیز هنجارهای متاثر از باورهای دینی است که آدم ها آنها را « فضیلت » تلقی می‌کنند و از باب « مسوولیت اجتماعی و فردی » خود را ملزم به رعایت آن می‌دانند .بنابراین الهیات شکار و اخلاق شکار داریم و این هر دو با هم در ارتباط هستند.  فرق این است که الهیات عرصه‌ای تحلیلی و استدلالی است و اخلاق عرصه تجویزی و دستور العملی .

 الهیات شکار

انسان در برداشت دینی بنده و مخلوق خداست و در برداشت خاص دین اسلام به تعبیر متن مقدس این دین یعنی قرآن کریم ، جانشین خداست. در علوم مدیریتی و جامعه شناختی و سیاست گفته می شود که جانشین یعنی کسی که اختیارات عمده‌ی ریاست را بر عهده دارد و در نتیجه به میزان احتیارات « مسوولیت » هم دارد. در الهیات اسلامی اگر انسان جانشین است یعنی برخی از مهمترین اختیارات خدا را بر عهده دارد و در نتیجه به قدر اختیارات مسوولیت هم دارد.

اگر این قاعده الهیاتی در رابطه انسان با طبیعت را در نظر بگیریم، انسان اختیار تسلط و استفاده و بهره برداری ازاد از طبیعت و آنچه از جمادات و نباتات و حیوانات است را دارد. این بخش را همه می گویند و خوب هم قبول کرده اند. اما این فضیه شبیه این مثل برگرفته از ایه قرآن است که « ولاتقربوا الصلاه» ( به نماز نزدیک نشوید ) را شنیده اند و « انتم سکاری » ( در حالی که مست لایعقل  هستید » را فراموش کردند. اختیار و مسولیت هر دو با هم هستند. اختیار در تصرف در جهان همراه است با مسوولیت حفظ آن و الهیات اسلامی از این منظر رابطه انسان با خدا را اختیار و مسوولیت می‌داند و بنابراین همه باید در پنداشت خود این را جای دهند که همه ما « مسوولیم » و فریاد کردن « ما می توانیم » از منظر الهیاتی محدود است به مرزهای « مسوولیت و مسوولیت پذیری » اعمال و رفتاهای ما.

در خصوص شکار و الهیات شکا با توجه به کلیات فوق باید بگوییم از منظر برداشت الهیاتی هر شکار چی یا هر انسانی این اختیار را دارد که از برخی حیوانات و پرندگان استفاده کند اما نباید فراموش کند در مقابل حفظ و بقای نسل و دودمان این حیوانات و پرندگان « مسوول » هست.

اخلاق شکار

اگر شکارچی بر اساس برداشت الهیاتی « مسوول :»‌است باید به هنچارهایی که دین و عرف می گوید در قبال کاری که انجام می‌دهد پایبند باشد.  اخلاق شکار را در دین اسلام در درجه نخست می‌توان از دل احکام شرعی بیرون کشید . در تمامی توضیح المسائل ها بابی وجود دارد باعنوان « خوردنی ها و آشامیدنی‌ها» که به عربی باب اطعمه و اشربه نام دارد. در این باب احکام شکار، شکار چی؛ ذبح و ابزار ذبح و سگ شکاری و ... آمده است. این احکام نیازمند تحلیل اخلاقی هستند و باید فراروایی آنها را در نظر گرفت و با هنجارهای عرفی نیز سنجید.

پرسش بعدی این است که چگونه می توان بر اساس آن مبنای الهیاتی و با توجه به این احکام شرعی یک نظام اخلاقی و در نتیجه یک دستور العمل اخلاقی یا منشور اخلاقی شکار بدست داد ؟

ادامه دارد ...