بوی خوش بهار نارنج

تاملات سایه نشینی4: در سایه ی روحیه ی آشتی جوی امام حسن مجتبی ( ع)
نویسنده : پدر خوب ( باقر طالبی دارابی ) - ساعت ٤:٤٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢٥
 

امروز 15 رمضان است و مشهور است که روز میلاد امام حسن مجتبی فرزند ارشد اما علی است که سلام خدا بر همه این خاندان باد. می خواهم مطلبی را در باره صلح آن حضرت که کمی رنگ و بوی چالشی و انتقادی دارد به همراه بیان حس و حال خودم در باره آن حضرت با شما در میان بگذارم.

همیشه برای من این سوال مطرح بود که صلح امام حسن تحمیلی بود یا خیر.؟  وقتی کاری تحمیلی باشد، یعنی بر خلاف خواست و اراده طبیعی کسی انجام شده است. و این نیز طبیعی است که در زندگی عادی ما کارهایی انجام می دهیم که تحمیلی است یعنی بر خلاف میل باطنی ماست.  اما آیا به واقع امام حسن در جایگاه امامت یک امت زیر بار فشار تن به « صلح تحمیلی » داد یا در شرایط خاص خودش با توانایی فکری و ایمانی اش توانست راه درست را انتخاب کند و کاری را انجام دهد که به صلاح « امت اسلام » بوده است؟  البته می توان بر اساس قاعده الجمع مهما امکن اولی من الطرح ، جمع هر دو کرده باشد . در عین اینکه تحمیلی است اما توانست منافع امت اسلام را تامین و تضمین کند.

بسیار شنیده بودم که امام حسن صلح را بنابر مصلحت جامعه مسلمین انتخاب کرد نه آنکه به زور پذیرفته باشد. البته این را نیز شنیدیم که پذیرش صلح تحمیلی بود اما مفاد مندرج در صلح نامه آن حضرت با معاویه پسر ابوسفیان حاکی از موفقیت و پیروزی و آگاهی آن حضرت است.  حتا در بررسی ها و تفسیر صلح نامه از پیروزی امام حسن ( ع) سخن گفته می شود. اگر این از باب احدی الحسنیین نباشد که چه بکشیم و چه شهید شویم پیروزیم، حاکی از آن می تواند باشد که امام حسن به تشخیص خود و بر اساس روحیه خاص خودش  که معروف است به کریم اهل بیت ( س ) این صلح را قبول کرده است.

به هر حال خیلی مهم است که بدانیم حکمت موضع گیری های متفاوت پیشوایان ما چه بوده است. سکوت و فریاد آنها همه بر اساس مصلحت اندیشی خودشان و بر اساس رسالتی بوده است که از جانب خدا داشته اند یا بر اساس شرایط عرفی پیرامونشان و نوع اوضاع و احوالی که با آن مواجه بوده اند، بوده است.  گفته شده است که «داستان صلح امام حسن(ع) در مقایسه با قیام امام حسین(ع) همیشه نیازمند نوعی تحلیل منطقی و تاریخی برای ارائه‌ی یک درک درست از این دو حادثه‌ی در ظاهر متفاوت داشته است. به عبارت دیگر، در نگاه ابتدایی، این دو رخداد، متفاوت از یکدیگرند و این امر به‌ویژه با توجه به عقاید مذهبی شیعیان درباره‌ی امامان(ع) نقطه‌ی ابهامی را پدید آورده است که نیازمند پاسخی روشن و تاریخی است. این‌که چرا امام حسن صلح کرد و چرا امام حسین قیام؟ »( جعفریان، همان منبع که لینکش در ذیل آمده است)

برای پاسخ به این پرسش ها میشود از روش های مختلفی بهره برد. یکی از آنها رفتن به سراغ «کلام بزرگان » است. شاید رادیو قرآن گوش کرده باشید که میان برنامه هایش علاوه بر مداحی، تواشیح و ... یکیش کلام بزرگان است. البته باید انصاف داد که کلام بزرگانی که در آنجا بخش می شود لزوما همه اش  « کلام بزرگ» نیست.  اما آنچه در ادامه می آید هم « کلام بزرگان است و کلام بزرگی است که مبنای استراتژیک مقابله با دشمن قرار گرفته است. سال گذشته در قالب بیلبورد هایی در شهر محل سکونتم آن را مشاهده کردم.

...من به شما عرض بکنم که امروز دشمن قادر نیست. امروز به برکت ملت هوشیاری مثل ملت ایران، به برکت افکار برانگیخته ای مثل افکار ملت ایران، به برکت انقلاب بزرگی مثل انقلاب اسلامی ایران،نه امریکا و نه بزرگتر از امریکا اگر در قدرتهای مادی باشدقادر نیستند حادثه ای مثل حادثه صلح امام حسن را بر دنیای اسلام تحمیل کنند; اینجا اگر دشمن خیلی فشار بیاورد، حادثه کربلااتفاق خواهد افتاد. ( آیه الله خامنه ای رهبر انقلاب،  پاسدار اسلام :: اردیبهشت 1379- شماره 221)

آیه الله خامنه ای  مترجم  کتابی است با عنوان « صلح امام حسن( ع) ، پر شکوه ترین نرمش قهرمانانه تاریخ» که در سال 1383 تجدید چاپ شد. محقق محترم تاریخ حجه الاسلام  رسول جعفریان  با مطلبی تحت عنوان « مظلومیت مضاعف» به  نقد و بررسی این کتاب پرداخته است.( اینجا را ملاحظه کنید http://farsi.khamenei.ir/file/aramesh/31.htm ).  به هر حال عنوان کتاب گویای آن است که امام حسن کاری قهرمانانه کرده است و این یعنی صلح یک پیروزی بود نه یک شکست. از سوی دیگر در کلام  مذکور از مترجم محترم کتاب که در بالا به آن اشاره شد از آن به « حادثه » ای از حوادث  دنیای اسلام یاد می شود به نام « حادثه صلح امام حسن » که بر دنیای اسلام «تحمیل»  شده است.  این تحمیل  نیز بر اثر «فشار دشمن » بوده است . نتیجه ای که از این حادثه گرفته می شود این است که دیگر « حادثه صلح حسن» تکرار نمی شود و « فشار دشمن » به تکرار حادثه ای  شبیه « حادثه کربلا» خواهد انجامید. بر این اساس با دو حادثه در جهان اسلام  مواجه هستیم  یکی حادثه صلح حسن و دیگری حادثه قیام حسین و این هردو بر اثر فشار دشمن بوده است . اما بر این مبنا ، در میان این دو امر که هردو تحمیلی و« ناشی از فشار دشمن» هستند،  باید اقدام امام حسین را ترجیح داد.

حال که بر اساس « کلام بزرگان» صلح حسن و قیام حسین هر دو حادثه ی تحمیلی و ناشی از فشار دشمن بودند که بر دنیای اسلام تحمیل شد و استراتژی  برگزیده پیش روی ما « تکرار حادثه کربلاست»  بنابراین  به لحاظ الگویی امام حسن ( ع) در کجا قرار می گیرد؟ مهمترین اقدام آن حضرت در مقام امامت امت اسلام « صلح» با دشمنی مکّار و کینه ورز بود یعنی صلح با حکومت حیله و تزویر اموی که ادعای ولایت امر مسلمانان را نیز داشته است. اگر این صلح  و آشتی را از استراتژی زیستی مان خارج کنیم، امام حسن که به نظر می رسد « مظلومیت مضاعف» تعبیر مناسبی برای شخص آن حضرت باشد، برای انسان های زمان ما  از چه جهت الگوی زیستی است؟

من البته حس خاصی از مولایم حسن بن علی دارم. وقتی در بقیع  وارد شدم از دل بانگ بر آوردم السلام علیک یا حسن بی علی انی توجهت الیک . ای مولای خوب و خردمند و اشتی جو و با کرامت من. ای کسی که به من آموختی زیستن آشتی جویانه را برای حفظ مصلحتی عظیم تر. ای کسی که به قول « واعظان » در منزل خویش نیز غریب بوده ای، مرا بپذیر که آمده ام به دیدارت.

اما حس و حال امروزم را مدیون همدلی با امام مظلوم خودم حسن بن علی هستم که سحرگاهان دیشب در شادی میلادش با او هم سخن شدم. نه فکر کنید که خدای ناکرده ادعاهای ان چنانی که این روزها مرسوم است ، میکنم. نه نه. سحرگاه دیشب پیش از سحری به آن حضرت فکر می کردم و به روحیه اش و اینکه از از او به « کریم اهل بیت» یاد می شود. خیلی بخشنده بود. او از آبرو و جان خویش نیز گذشت برای تعالی دین اسلام و روش و منش جدش ( ص) و پدرش ( س) . من اما او را الگوی زیست صلح خواهانه می دانم. من او را عزیزی می دانم که سعی می کنم روحیه اشتی جو و تهی از کینه جویی اش را در جانم جای دهم. به نظر من حسن بن علی ( ع) نیاز امروز بشریت است. کرامتش، عقلانیتش و آشتی جویی اش. اما تردیدی ندارم که مولایم حسین نیز از برادر ارشدش الگو گرفته بود . السلام علی سیدی شباب اهل الجنه الحسن و الحسین.

یا کریم اهل بیت به حق کرامتت این قلم را از گزند حوادث مصون بدار و  از خدا بخواه که صاحب این قلم را به سمت شناخت و معرفی ارزش های یونیورسال و جهانی شما که نیاز بشر امروز است، یاری رساند. آمین